KARÉDOK LEUNCA: KANIKMATAN DI ANTARA PAIT JEUNG LADA

Fitria Puji Lestari

Munggaran nganjrek di tatar Pasundan, balik ti leuweung téh, Bapa kuring anu sélérna Jawa, meni angkaribung ku dangdaunan, kayaning daun kirinyuh, daun jarong, daun meces jsb. Pajarkeun téh, gampang boga pamajikan urang Sunda mah, daharna gé cukup ku dipangalakeun dangdaunan. Kalakuan Bapa anu mawaan runtah ka imah téh, teu antaparah deui jadi bahan seuseurian mitohana. Enya tuda jiga nu kurang pagawéan waé, bet ngalaan dangdaunan runtah. Najan enya gé urang Sunda resep kana dangdaunan tapi teu sakabéh dangdaunan bisa jadi kadaharan. Samodél daun kirinyuh jeung daun jarong, kapan éta mah teu bisa didahar. Kitu ogé daun meces, nu ngan saukur bisa jadi parab domba jeung dijadikeun paranti meuyeum cau.

            Masih ngelemeng ogé dina sawangan, basa keur leutik, lamun nyoélkeun daun antanan atawa nyalingit kana sambel téh Bapa kuring ogé sok rada ngambek ka Indung. Pajarkeun téh, budak téh ulah diajarkeun ngadaharan runtah. Ceuk Bapa kuring mah, garila ningali urang Sunda mah da daharna garawagan, jukut jeung dangdaunan gé tangka didaharan atah-atah.

            Bapa garila ningali dahar urang Sunda, sarua wé indung kuring gé gila ningali kadaharan urang Jawa. Mimiti dibawa ka Jawa, cenah indung kuring  nepi ka meunang dua poé mah teu reureuh gegebegan tur lelenyapan ku sabab ningali hileud nu kurumuy ku lebu, nyurungkuy tina hawu. Horéng, éta téh hileud mahoni anu keur dibubuy. Kuring ogé, najan aya getih ti  Jawa tapi da lila hirup di tatar Sunda, nu matak teu biasa ku kahirupan jeung budaya Jawa téh. Kuring ngabirigidig basa apal, yén anu dipais make bungkus daun jati sarta dibumbuan ku parud kalapa téh tétéla hileud tangkal jati. Sambel kambil cenah ngaranna téh. Hih, untung wé can diasaan cekéng téh. Ceuk Mbah Kakung –sebutan ka Aki di Jawa- harga hileud daun jati téh mahal. Ceuk haté téh, karep teuing ah rék mahal atawa murah  gé, da boro-boro hayang ngadahar tuda, bet ngadéngé kecap hileudna gé, meni geus muringkak bulu punduk. Pangsieun-sieunna tuda ku hileud téh.

            Numutkeun tiori, Budaya nu dihasilkeun ku manusa téh patali jeung kaayaan alamna. Di lembur Bapa kuring, nya éta Kec. Wonosari Kab. Gunung Kidul leuweungna ukur pinuh ku tangkal jati, loba batu, jeung tanehna rada ngahgar atuh budaya kadaharanana ogé teu pati ngalobakeun tutuwuhan. Anapon  di tatar Sunda, kapan kaayaan alamna éstuning héjo lémbok; subur ku tutuwuhan sarta beunghar ku pepelakan, teu jadi hélok saupama budaya kadaharanana ogé loba ngamangpaatkeun tina tutuwuhan.

Tina data anu aya mah, tutuwuhan anu dijadikeun lalab ku urang Sunda téh aya kana 200 rupana. Rasana rupa-rupa, ti mimiti nu rasana pait saperti pariya, takokak, leunca jeung daun gedang, nepi ka nu rasana semu-semu amis, saperti daun katuk jeung daun ki amis.

Najan rasana pait, kesed saperti daun pucuk buah jeung bauna teu ngeunah samodel jéngkol jeung peuteuy tapi da ari geus dicoélkeun kana sambel bari sanguna haneut kénéh mah, ni’mat wé nu aya. kabeneran lalab karesep kuring gé rasana pait. Kuring resep pisan kana leunca, sok ni’mat téh lamun dahar bari nyetrok leunca dicoélkeun kana sambel tarasi.

Nu paling ni’mat mah leunca téh dikarédok. Leuncana di réndos bareng jeung sambelna, anapon sambelna mah tetep sambel tarasi, tong poho sambelna kudu maké bawang bodas, cikur jeung gula beureum saeutik. Rasana moal ngabohong lah; campuran pait jeung lada, ditambahan ku seungit cikur mangrupa campuran rasa anu cocok, ma enyos ceuk  basa alayna mah. Leuwih lengkepna deui, karédok téh dibaturan ku beuleum asin japuh nu pungkil. Keur dibeuleum kénéh dina hawu gé, seungit asin nu melenghirna nepi ka imah tatangga téh meni sok matak uruy. Leuh, dahar téh  teu sirikna tara bisa eureun, hantem wé sangu dina boboko téh dikedukan bari seuseuhah. Saratus persen ni’mat pokona mah.

            Bapa kuring mah, sok ningalikeun wé bari bibirigidigan ari kuring jeung indung geus seuseuhah ngalémétan karédok leunca dina coét téh. Sumawonna lamun indung geus nguah sangu kana coétna mah. Kalakuan nu hiji ieu mah tara diturutan, da ku indung sok dicarékan, pajarkeun téh pamali bisi meunangkeun salaki Aki-aki. Ah wallohu alam éta mah ketang. Kuring mah sakadar nurutkeun panyarék indung wé. Tapi kadang sok kapikiran ogé, naha enya kitu parawan anu kawin ka duda kolot téh gara-gara baheulana sok resep nguah coét? Ari cinta mah teu masalah meureun nya kawin ka duda kolot gé, kapan ceuk paribasa ge cinta mah tak pandang usia! 

            Kaayeunakeun, ku sabab geus kurang leuwih 20 taun hirup kumbuh di tatar sunda Bapa ogé geus mimiti rada resep kana lalab. Lamun kulub daun sampeu jeung lalab-lalab anu diasakan mah Bapa gé sok milu ponyo ngadahar, tapi ari anu atah-atah mah tara. Angger wé pamikiranna mah, nu didahar atah-atah saperti karédok leunca mah teu kaharti ku akal cenah, da nu pantes dilalab atah-atah mah ukur kacang panjang jeung engkol.

            Ah, Bapa mah kitu waé da pamikiranna téh, padahal dumasar panalungtikan panyakit-panyakit nu populér kiwari kayaning darah tinggi, diabétés, kanker, atawa parkinson téh bisa disingkahan ku cara réa ngadahar tutuwuhan bari jeung teu dipasak heula, ku sabab lalab téh kadaharan anu ngandung serat. Lamun sering didahar, bakal nurunkeun kandungan koléstrol dina getih, kapan  réa teuing koléstrol téh tumali jeung panyakit darah tinggi, jantung jrrd.

            Pon kitu deui dina leunca, sok sanajan karédok leunca téh kadaharan kampung nu dianggap teu berkelas, tapi ngandung gizi anu gedé sarta bisa nyegah kana panyakit kanker. Ceuk élmu biologi, dina leunca téh ngandung senyawa solasonine, solasodine jeung solamergine, nya éta senyawa anu bisa ngahambat tumuwuhna sél-sél kanker anu jahat, saperti kanker payudara, léhér rahim, jeung lambung.  

            Tuh, tétéla geuning kadaharan séhat téh teu kudu mahal. Kadaharan urang kampung samodél karédok leunca gé teu burung gedé gizina. Samalah, can tangtu hayoh kadaharan anu ku urang dianggap momoderenan téh bisa nyéhatkeun. Justru  anu ngabalukarkeun  panyakit-panyakit nu piksieuneun kayaning kanker, diabétes jrrd téh gara-gara loba ngadaharan nu kararitu. Hih, sieun! Asa kacida atuh nya, kudu nandonkeun kaséhatan jeung nyawa demi mélaan gagayaan jeung momoderenan mah.