AJAG (TRIBUN JABAR)

Fitria Puji Lestari

Teu téga. Budak téh kakara umur opat puluh poé. Budak keur meujeuhna keukeupaneun indung sagedé kitu mah. Ampun paralun! Heueuh da ari ngagugu rasa dina haté mah, teu wasa. Tapi kaputusan téh ayeuna mah geus buleud. Moal teuing ngagugulung rasa dina kaayaan kieu mah. Da lamun seug teu kitu mah budak téh moal bisa nyusu.

Jeung cai susu gé deuih, maké tuhur keur kaayaan kieu téh. Geus sagala didaharan mah éta ogé; daun katuk, daun gedang, sayur daun kélor, sayur gedang, nu amis-amis jeung sagala rupa nu disodorkeun ku Ema kabéh gé eweuh nu teu diteleg. Teu ngenah gé, sasatna diwewel-wewelkeun sangkan kateureuy ku tikoro da karunya ka budak. Ngan teuing kumaha atuh, da anger teu ngaruh. Mun beurang budak rungsing, gawéna ua’k-aé’k waé. Maju ka peuting teu daék tibra, hantem wé ceurik oar-oaran.

Kuring tisuksruk tidungdung ngaya-ngayakeun duit nu euweuh. Gagalapakan unjam-injeum kaditu-kadieu. Néangan duit keur meuli susu formula nu hargana  karasa pisan nyekék beuheung keur jalma pantar kuring mah. Tampolanana mah, hutang beuki ngadungkuk, susu béak deui, béak deui. Béak susu budak teu anteng; budak kalaparan. Meuli susu nambahan dungkukan hutang. Meuli susu éra ngahutang. Éra sasadu ka unggal hulu. Loba jangji nu disulayaan. Kecap rék mayar ukur natrat na lalambé, da prakna mah pamohalan. Geus jangar kuring téh, geus jangar. Hulu jangar ku susu. Jangar ku hutang nu hamo bisa kabayar.

 Ahhh, bapana nu kituna mah tuda. Teu boga cedo. Atah adol. Teu boga uteuk. Na dijieun tina naon atuh haté bapa Si Asép téh? bet ku teuas-teuas teuing. Teu boga rasrasan, ninggalkeun kuring nu keur bubureuyeungan. Dibéjaan beuteung eusian téh bet kalah ambek-ambekan. Pajarkeun teu ngarti kana kaayaan salaki nu keur pusing ku duit, kalah der reuneuh lain milu KB. Ku kuring dijawab teu cocok KB-na téh, teu didéngé. Kurang tarik kitu kuring ngagorowokeun kana ceulina yén kuring téh teu cocok KB? Budak dina beuteung téh lain salah kuring. Kuring ngagorowok téh kapan manéhna beuki tarik ngahaok. Sumawonna basa ditanyakeun beubeunangan buburuh moé ongok di pabrik aci Mang Tatang mah. Ambekna beuki ngaguludag. Jiga nu kasurupan manéhna ngakaya kuring, mamaksa nitah ngagugurkeun kakandungan. Jelema teu waras. Atah adol. Teu boga uteuk.

            Beuteung  beuki bureuyeung, irungna geus tara katempo mucunghul. Rajeun balik gé  ukur ngadon ngumbar aral subaha. Tujang-tajong kana barang, jelebat-jelebét ngabanting panto, tina cungurna wéh bararau pahang. Ari kuring, heueuh da ukur pangawak awéwé, kabisana ngan ukur léwéh jeung léwéh nyanghareupan adat salaki nu geus nyurup ka iblis téh. Basa lahiran, Si Jurig mah kalah ribut nguruskeun surat cerai. Kadieukeun béja nu katampa téh geus kawin deui.

            “Ma teu nanaon nitip si Asep?” ceuk kuring dina hiji peuting.

            “Heueuh jig rék solat isa heula mah, keun Si Asep mah ku Ema ditungguan!” walon Ema bari anger jongjon kekecos, nambal sampingna nu soék.

            “Lain ayeuna  wungkul Ma, tapi isukan jeung saterusna,” walon kuring asa-asa ngedalkeun pamaksudan.

            Ema ngadadak eureun kékécosna, panonna laju muncereng “Rék kamana manéh téh Nyi? leutik kénéh budak téh!” Ema nyangangang.

“Rék nyaba waé ah Ma,” luk tungkul, bari ngucel-ngucel tungtung baju.

Ema ngabigeug. Satuluyna teuteup seukeutna karasa ngagalaksak nyasaak mangpirang rasa nu aya dina dada. Sajongjongan ukur sora anjing inguan Mang Wiharya nu babaung belah kidul. Kuring ngeukeupan budak  pageuh, sora anjing nu babaung asa  nambah keueungna peuting. Inget ceuk jenatna Nini, lamun aya anjing babaung téh totondén rék meunang kasusah. Teuing bener henteuna mah, tapi nu pasti kuring mah sok sieun ari ngadéngé anjing babaung téh.

“Babacaan anggur mah Nyi!” pokna meupeuskeun kasimpé bari tuluy ngaléos ka dapur. Kadéngé getrak-getruk, teu lila datang deui bari mawa dot.

Bodo kuring téh. Ah lain ketang, cinta nu bodo mah. Kuring digugusur rasa cinta nu bodo. Kabungbulengan. Cinta; éndah nu ngandung peurah. Geus puguh tibaheula gé pan Kang Kardi téh jelema baragajul, tukang ngocok kartu jeung nginum. Na bet kalah percaya kana runtuyan kekecapanana nu saamis madu. Percaya teuing kana gogog jeung tagogna basa keur nganjang ka imah. Heueuh ari kakara sabulan dua bulan pangantenan mah, kekecapan nu amis téh karasa pisan kareueutna; Kang Kardi teu bauan kana gawé, bageur ka mitoha, nyaah ka pamajikan. Ngan gening amis téh beuki dieu beuki hambar, samalah robah jadi pait. Peuheur.  Adat gélona téh maceuh deui.

 Kasimpé ngaranggeum peuting nu beuki kolot. Ema gé geus saré murungkut di gigireun Si Asép. Kitu ogé Si Asép, ngahéphép, tibra naker saréna téh. Kuring ngahérang, salila-lila neuteup dua jalma nu keur anteng dina impianana  séwangan-séwangan, maranéhanana nu méré alesan pikeun daék kénéh nandangan kahirupan nu sakieu peuheurna téh.

 

***

Peuting éta, keur jongjon wé ngayun ngambing Si Asép. Teu kanyahoan datangna, Kang Kardi ujug-ujug geus dihareupeun. Saged naker maké calana katun hideung jeung baju kameja bodas gurat-gurat hideung. Papakéan anu dipaké nganjang ka imah basa keur hahadéan. Gelenyu Kang Kardi imut, teuteupna nu liuh lir jamparing tan wujud nu nembus kana rasa.

            “Kang,” teu laju nyarita téh. Kandeg, da ramo-ramona laju nyuaykeun buuk  nu ririaban kana pipi.

            “Nyai téh geulis!” ucapna satengah ngaharéwos. Liris.

“Lucu geuning Nyi budak urang téh, tingal geura tuh socana meni cureuleuk, jiga soca Nyai, Cik geura ku akang  urang pangku!” pokna deui.

            Kaceuceub ka Kang Kardi nyingray peuray. Aya kembang nu mangkak dina jero dada. Ah, Kang Kardi, lalaki nu jadi panyarandéan haté, paneumbleuhan manglaksa rasa katresna. Kang, jerona leuwi kacinta téh urang teuleuman ku urang duaan. Ukur ku urang duaan. Satuluyna mangpirang harepan ngajajap sasemplék haté ka amparan rasa nu pangéndahna. Emh, Sampurna kabagja téh. Teu asa-asa deui kuring ngudar aisan tuluy mikeun si Asép ka Bapana.

            Nyéh Kang Kardi imut. Lila kuring neuteup imutna. Leuh, imut éta. Baheula mah sok gulinggasahan teu daék reup peureum ari imut éta geus ngaringkang dina ciptaan téh. Kang Kardi teu eureun imut, kuring gé teu bosen neuteup imutna. Tapi anéh, beuki lila imutna beuki anéh. Kuring gigisik panon nu teu peurih bisi salah téténjoan. Beuki lila imut nu ngagelenyu téh robah jadi seuri nyéréngéh. Tina nyéréngéh robah deui jadi seuri nyakakak, beuki anéh; huntuna jadi sihungan, biwirna jadi monyong, teu lila beungeut Kang kardi geus pinuh ku bulu, salin rupa jadi sato nu pikasieuneun.

Kuring ngagebeg, tuluy jejeritan bari ngarebut Si Asép tina leungeunna, tapi kalah dikorowot ku leungeun Kang Kardi nu jadi ranggoas. Kang Kardi babaung, sorana béda ti sora babaung anjing nu Mang Wiharya. Leuwih pikasieuneun ieu mah. Ras inget ka carita jenatna Nini baheula ngeunaan ajag. Cenah basa baheula mah Gunung Cakrabuana téh sanget kénéh, masih loba sato liar sabangsaning bagong jeung ajag. Ajag téh anjing leuweung nu sok ngerekeb jalema jeung sato ingon-ingon urang lembur.

            Geus teu bisa ngarampa kaayaan hate deui. Kuring yakin, sato nu dihareupeun téh ajag. Si Asép ceurik awor-aworan, sorana pikaketireun. Antukna, kuring ngarumpuyuk lir dipupul bayu. Leuleus. Nu babaung beuki rosa, teu lila sora si Asep ngiles teu kadéngé deui. Tina sungut ajag katingali geus pinuh ku getih, dihandap gé loba getih ngabayabah, kana irung nyeleksek bau hanyir getih anyar. Hangru.

             “Nyi, Nyi Entin, Istighfar Nyi!” Bi Yoyoh ngagebig-gebig kuring.

            Nyah beunta, bréh Bi Yoyoh babaturan sapagawéan  geus aya dihareupeun. Brug Bi Yoyoh laju ditangkeup, pageuh pisan. Biwir teu eureun kunyam-kunyem ngucap istighfar.

            “ Ngimpi téh meni asa enya Bi!” pok téh bari rénghap ranjug.

            “Istighfar Nyi, nu matak rék saré téh babacaan heula!” ceuk Bi Yoyoh bari ngusapan sirah bangun nu nyaah. Geus asa ka kolot sorangan ka Bi Yoyoh téh najan karék wawuh sababaraha poé ogé.

            “ Nyi aya nu ti lembur Nyai mapagkeun!” pokna,  saenggeus kuring balik pangacian.

            “Baruk, naha saha geus nyusulan deui, pan kakara saminggu digawéna ogé, meni peuting-peuting deuih, kumaha si Ibu moal bendu kitu Bi?”

            “Hayu tepungan heula waé kaditu!” témbal Bi Yoyoh teu ngajawab pananya kuring.

            Enya waé di tengah imah dunungan téh, geus aya Mang Karta keur ngawangkong jeung Bu Ratna, dunungan kuring. Mang Karta ninitah balik ka lembur, pajarkeun téh si Asep keur gering. Bu Ratna gé ngidinan deuih kuring balik téh, malah mah gajih nu kakara saminggu gé geus dibikeun bari jeung ditambahan sagala. Bet ku atoh puguh gé, diparengkeun pisan boga dunungan téh bageur jeung béréhan. Mang Karta meni rurusuhan, keur meuli susu gé tangka diburu-buru. Bisi kapeutingan teuing dijalanna cenah. Enya tuda kituna mah, jarak ti Bandung ka Wado téh lumayan jauh, kira-kira opat jam mun ngebut maké motor mah.

            Tepi ka buruan imah, bet asa hélokeun. Kaayaan di jero imah ramé ku jelema. Bet jadi teu genah haté, tuluy wé tatalété ka Mang Karta.

            “Mang aya naon ieu téh? Na meni ramé kieu?” ceuk kuring hariweusweus.

            “Sing sabar Nyi!”pokna  leuleuy bari ngeluk tungkul.

            “Mamang sing bener aya naon ieu téh?” cekéng téh semu nyentak.
            Keur kitu, torojol téh Ema. Panonna meni carindul. Brug, nangkeup tipepereket bari ngahinghing. Di sela-sela inghakna teu weléh nyebut hampura, Si Asép téh geus euweuh dikieuna cenah. Satuluyna mah ukur poék. Poék mongkléng. Teuing, teu araringet.

            Inget deui téh, sirah keur diusapan ku Ema dina lahunanana. Dirariung ku tatangga. Ceu Otih ribut mawa cai hérang ka dapur. Wa Mirah gurunyam-gerenyem nyebut Alhamdulilah kawasna mah. “ Emh Gusti, sing sabar cu, sing ihlas!” cenah bari tuluy gegerenyeman. Teuing macaan naon deui, teu jelas,  jeung ku kuring gé teu  pati dipaliré deuih.

 Rét ka béh kulon, loba lalaki nu keur ngariung ogé. Keur ngaboéhan layon tayohna mah. Layon budak kuring. Karérét ogé ku juru panon, hiji lalaki anu keur diuk sila deukeut Mang Karta. Geus moal kapalingan deui ku baju kaméjana. Warna bodas, gurat-gurat hideung. Baju kaméja nu ukur dipaké taun kali. Ukur dipaké poéan lebaran wungkul. Kalakuan Kang Kardi laju kokolébatan deui dina pipikiran. Kang Kardi nu sok ngakaya kuring, Kang Kardi nu teu ngabayuan budakna, nepi ka gering tuluy maot lantaran geus saminggu nyusuna ukur dibéré cai tajén. Kaambek ka Kang Kardi ukur bisa budal dina keclak cimata.

 Rét deui ka nu dikaméja bodas gurat-gurat hideung. Bet salin rupa kawas dina impian, Kang Kardi jadi ajag. Kuring ngarénjag,  tuluy nangkeup Ema pageuh, bakat ku sieun. Keur kitu, panon téh bet eunteup kana arit nu nyelap dina bilik. Arit paranti Ema ngarit. Nyéh cengeh. Teu diengkékeun deui, tuluy wé ngajleng sakocepat, muru arit nu nyelap dina bilik. Rék ngabacok hulu ajag. Moal burung modar ngajurahroh, da seukeut aritna, kawantu sok diasah ku Ema unggal poé.

Holis, Februari 2013